معرفی کامل و جامع بیماری هاری در حیوانات خانگی

هاری یک بیماری ویروسی بسیار کشنده است که در همه ی پستانداران از جمله سگ ها و گربه ها وجود دارد. خفاش­ ها، راکون ها، سگ ­سانان وحشی و راسو­ ها معمولا به عنوان مخزن این بیماری شناخته می شوند. بزاق حیوانات مبتلا به هاری دارای ویروس هاری است، پس تماس با بزاق آن ها می تواند به عفونت منجر شود. وقتی ویروس وارد بدن می ­شود، از طریق اعصاب محیطی به سمت طناب نخاعی حرکت کرده و در نهایت به مغز می رسد، سپس ویروس در مغز از طریق اعصاب محیطی وارد غدد بزاقی می ­شود. هنگامی که ویروس در مغز است، به آنسفالیت و اختلال عملکردی مراکز حیاتی مغز منجر می­ شود. دوره ی کمون این بیماری بسته به نوع گونه، متفاوت است و می تواند بین یک هفته تا یک سال (در موارد شدید) متغیر باشد. ویروس هاری از طریق بزاق، غدد بزاقی و بافت­ های سیستم عصبی منتقل می شود. اگرچه انتقال بیماری از طریق گزیدگی خیلی شایع است، ولی راه ­های انتقال دیگری غیر از گزیدگی وجود دارد. این ویروس می ­تواند از راه تماس و بزاق به خراشیدگی، ساییدگی پوست، زخم ­های باز و غشای مخاطی منتقل شود. ذرات ویروسی می توانند از راه آئروسل ها نیز منتقل شوند، اگرچه این روش آلودگی به ندرت اتفاق می افتد. انتقال ویروس از طریق ادرار، مدفوع، خون، بوی تراوش شده از راسو یا شیر حیوانات آلوده صورت نمی ­گیرد.

واکسیناسیون بهترین راه پیشگیری بیماری هاری در حیوانات به شمار می رود. سایر استراتژی های پیشگیری بیماری عبارتند از قوانین واکسیناسیون، مقررات صدور مجوز، حذف سگ های بدون سرپرست، تنظیم و ایجاد قوانین در ارتباط با مسافرت های بین المللی حیوانات، محدود سازی مواجهه با حیوانات وحشی و مراقبت دامپزشکی مناسب. واکسیناسیون باید بر طبق دستورالعمل ­های روی برچسب واکسن انجام بگیرد. استفاده­ی خارج از دستورالعمل های روی برچسب واکسن در حیوانات اهلی مجاز نیست. نکته ی مهم این است که واکسن ­های تزریقی نباید در حیوانات وحشی مورد استفاده قرار بگیرد. ممکن است به علت اهمیت بهداشت عمومی شرایط ویژه­ ای ایجاد شود که سازمان دامپزشکی اجازه ی استفاده خارج از دستورالعمل برچسب را نیز بدهد، البته نمی توان حیوانی را که خارج از این دستورالعمل واکسینه شده است، ایمن در نظر گرفت.

طبق قوانین و مقررات، واکسن ­ها حتما باید توسط دامپزشک یا کسی که به طور مستقیم تحت نظر دامپزشک فعالیت می کند، تجویز شوند. واکسیناسیون علیه این بیماری از سنین بین 16-12 هفتگی شروع می ­شود که باید در 1 سالگی تکرار شود. در حیوانات بالغ نیز 1 سال بعد از واکسن اولیه باید مجددا واکسیناسیون تکرار شود. براساس شرایط و طبق نظر دامپزشک، بعد از دو واکسن اول، برنامه ی واکسیناسیون 3 سالگی نیز می تواند اجرا شود.

علایم بالینی هاری :

  • علایم هاری در گونه ­های مختلف، متغیر است. این بیماری در اغلب موارد با اختلالات عمکردی سیستم عصبی مرکزی، تغییرات رفتاری و فلجی همراه است. این بیماری دارای سه مرحله است : مرحله ­ی مقدماتی یا پرودورمال، مرحله ی هیجانی یا خشمگین و مرحله ­ی فلجی یا بی ­صدا. در مرحله پرودورمال، حیوانات بیمار اولین علایم تغییرات رفتاری مبهم را نشان می ­دهند. مردمک گشاد و پلک سوم ظاهر می­ شود. صاحبان این حیوانات متوجه این اتفاقات غیر عادی می ­شوند. در مرحله­ی خشمگین بیماری، حیوان دچار فتوفوبیا یا نور هراسی شده و به محرک های خارجی و صدا حساس می ­شود. بیمار خیلی پرخاشگر و سرگردان می ­شود. حیوانات در این مرحله حس ترس از انسان­ ها و سایر حیوانات را از دست می­ دهند.

تشخیص هاری :

  • برای آزمایش، آسان کشی باید طوری انجام شود که بتوان مغز را بصورت سالم جدا کرد و برای انجام بررسی های بعدی به آزمایشگاه ارسال شود.
  • هیستوپاتولوژی روش دیگری از آزمایش است که در آن گنجیدگی­های داخل سلولی به نام اجسام نگری در نورون­های بافت مغز شناسایی می­شوند. ممکن است در این روش منفی کاذب ایجاد شود، زیرا اجسام نگری بعد از ظهور علائم بالینی شکل می­گیرند و این اجسام در همه­ی گونه­ها به طور منظم ایجاد نمی­شوند.

درمان هاری :

  • هیچ درمانی برای بیماری هاری در حیوانات تأیید نشده است. بیماری هاری در حیوانات در نهایت به مرگ طبیعی منجر می ­شود یا اینکه در نهایت براساس نظر صاحب حیوان خانگی، مرگ آسان انتخاب می شود.
  • برای انسان ­های مبتلا به هاری (برخلاف حیوانات) روش های درمان در دسترس است. روشی درمانی تحت عنوان پیشگیری پس از مواجهه (PEP) ارائه شده است که شامل دو بخش است. بخش اول، تزریق واکسن سلول دیپلوئید انسانی (HDCV) که به ایجاد ایمنی فعال منجر می ­شود. این واکسن به صورت داخل عضلانی و در عضله ی بازو تزریق می شود و شامل هفت تزریق در یک ماه است. بخش دوم ایمونوگلوبین هاری (RIG) است که به ایجاد ایمنی غیرفعال منجر می ­شود. این واکسن در محل گزیدگی تزریق می شود که بار اول به صورت داخل وریدی خواهد بود.

پیشگیری و کنترل بیماری

  • توصیه براین است که هرگاه یک حیوان اهلی غیر واکسینه با حیوانی هار ارتباط داشته باشد، مرگ آسان آن انتخاب شود. اگر صاحب حیوان با این اقدام مخالفت کند، براساس قوانین و مقررات باید حیوان موردنظر را به مدت 6 ماه قرنطینه کرد. در طول دوره­ ی قرنطینه لازم است که حیوان را از نظر وجود هر گونه علایم هاری به دقت زیر نظر داشت. اگر هر نشانه ای از هاری مشاهده شد، حیوان باید آسان کشی (مرگ آسان) شود و سر حیوان جهت بررسی به آزمایشگاه ارسال شود. اما اگر هیچ گونه علایم بالینی مشاهده نشد، حیوان باید 30 روز قبل از اتمام قرنظینه واکسینه شود.
  • اگر حیوانات اهلی مواجه شده با هاری اخیرا واکسینه شده باشند، واکسن سریعا باید تکرار شود و به مدت 45 روز تحت نظر قرار بگیرند.
  • اگر حیوانی هار انسان را گاز بگیرد، اولین کاری که باید انجام داد، پاکسازی محل گزیدگی است (بهتر است این کار را با آب و صابون انجام داد). آب باعث می شود که تعداد ذرات ویروسی موجود در محل کاهش پیدا کند. تحقیقات نشان داده ند که ضدعفونی کننده­ ها ویروس هاری را از بین می ­برند.
  • زمانی که فردی توسط حیوانات اهلی گاز گرفته شود، پروتکل بر مبنای سلامت حیوان خواهد بود، نه وضعیت واکسیناسیون. اگر حیوان اهلی سالم باشد و هیچ گونه نشانه­ ای از اختلال عملکرد عصبی بروز ندهد، لازم است که فرد به مدت 10 روز تحت مراقبت قرار بگیرد. در این موارد نباید سریعا واکسیناسیون را انجام داد، زیرا واکنش ­های واکسن می­ تواند با علایم بالینی بیماری اشتباه گرفته شود.

نکات مهم در مورد هاری :

  • حیوانات مبتلا به هاری می توانند 3 روز قبل از بروز علایم بالینی هاری، بیماری را منتقل کنند، پس میشه گفت که بیماری می تواند در روز های اول تحت بالینی باشد.
  • استفاده از دستکش هنگام معاینه ی دهان حیوانات ناشناس (به ویژه آن هایی که علایمی شبیه به خفگی یا علایم عصبی دارند) بسیار مهم است که دامپزشکان و صاحبان حیوانات خانگی باید به آن توجه کنند.