مقاله 1 : بیماری های شایع در کبوتر های خانگی

بعد از طوطی ها و فنچ ها، کبوتر ها جزو پر طرفدار ترین پرندگان خانگی به شمار می روند. ایرانیان از قدیم ایام کبوتر ها را به عنوان حیوان خانگی نگهداری می کردند و الان هم رواج دارد و حتی بیشتر هم شده است. پس ما تصمیم گرفته ایم که در این مقاله به شایع ترین بیماری های آن ها بپردازیم، تا در صورت بروز علایم آن ها، صاحبان سریعا متوجه شده و آن ها را به کلینیک دامپزشکی ببرند :

بیماری مارک: عامل این بیماری نوعی ویروس است که باعث فلج پاها و بال ها می شود و در صورتی که بیماری حاد باشد باعث ایجاد تومور غدد تناسلی، ماهیچه ها، پوست و سایر اندام ها می شود. راه انتقال این بیماری از طریق دستگاه تنفسی است. ویروس در اندام هایی مانند طحال و تیموس گسترش می یابد و باعث تضعیف سیستم ایمنی می شود. این بیماری به چهار شکل مختلف ظاهر می شود :

الف) به شکل کلاسیک: در این صورت بیماری بین ٢ تا ۴ ماهگی بروز میدهد و باعث فلج می شود اما فلج شدن به گونه ای است که یکی از پاها به سمت جلو کشیده می شود و پای دیگر زیر بدن نگه داشته می شود. گاهی ممکن است اعصاب گردنی نیز درگیر شوند که در این صورت کبوتر گردن خود را به حالت کشیده نگه میدارد. در صورت درگیری اعصاب ناحیه سینه و دستگاه تنفسی، کبوتر دچار مشکل تنفسی میشود و درگیری اعصاب گوارشی باعث انباشتگی چینه دان، اسهال و کاهش وزن می شود.

ب) شکل چشمی: این شکل از بیماری فقط در پرندگان بالغ رخ می دهد. عنبیه که معمولا رنگ نارنجی روشن دارد به رنگ خاکستری تغییر می یابد. شکل مردمک ها بی قاعده می شود و در نتیجه پرنده کور می شود. ج) فلج زودگذر: در این شکل بیماری فلج ناگهانی در ناحیه پاها و گردن رخ می دهد. این بیماری معمولا در سن ۵ هفتگی رخ میدهد و به ندرت در کبوترهای بالغ رخ میدهد. د) شکل حاد بیماری: این شکل بیماری معمولا در سنین ١٠ تا ١٢ هفتگی رخ میدهد و گاهی تا سن ۵٠ الی ۶٠ هفتگی نیز ادامه می یابد. در این حالت پرنده رنگ پریده و بی حال می شود، دچار کاهش وزن می شود و بعد از چند هفته از بین می رود.

سرماخوردگی: علائم سرماخوردگی در کبوتران عبارتند از: سرازیر شدن قطره سفید و شفاف از بینی، نفس های تند، پف کردن، لرز و عطسه. برخی کبوترها نیز هنگام سرماخوردگی دچار اسهال سفید می شوند. برای درمان سرماخوردگی سعی کنید از تغییرات دمای محل نگهداری کبوتر جلوگیری کنید و از غذاهای مغذی استفاده کنید. همچنین میتوانید از غبار اکالیپتوس نیز استفاده کنید ولی این کار نباید زیاد طول بکشد زیرا موجب خفگی کبوتر می شود.

بیماری آسم: علائم این بیماری مشابه سرماخوردگی است همراه با تنفس سخت با دهان باز و تنفس صدا دار. برای درمان این بیماری میتوان دو قطره ید خوراکی را در ٢٨ گرم اب حل کرد و روزی سه مرتبه از ان به پرنده داد. همچنین میتوان از بخار اکالیپتوس نیز استفاده کرد، بخار نباید به حدی زیاد باشد که باعث خفگی پرنده شود. محل نگهداری پرنده را گرم نگه دارید و از غذاهای مغذی نیز استفاده کنید.

عفونت استرپتوکوکی: عامل این بیماری عفونت استرپتوکوکوس می باشد. این باکتری در همه جا وجود دارد و معمولا هنگامی که پرنده در اثر سایر بیماری ها ضعیف شده است این باکتری فرصت طلب باعث بروز بیماری می شود. این باکتری در ده روز اول پس از خروج جوجه از تخم و در طول دوران جنینی باعث تلفات می شود.علائم این بیماری عبارتند از: زخم های چرکی، ابسه های پوستی، ورم مفاصل و ابسه های کف پا. اگر این میکروب وارد خون شود، در طول یک یا دو روز موجب مرگ پرنده می شود.

بیماری درد چشم: این بیماری مسری است بنابراین باید کبوتر بیمار را از سایر کبوتران جدا کرد.این بیماری ممکن است به علت سرماخوردگی، عفونت چشمی و یا تماس چشم پرنده با چیزهای الوده باشد. علائم این بیماری شامل: جراحات پلک، خارج شدن مایع از چشم و پلک های بهم چسبیده است.بیماری نیز ممکن است به علت میکروب، جریان هوا و محل نگهداری پر از دود باشد. برای درمان این بیماری میتوانید از قطره های چشمی استفاده کنید، و یا میتوانید از یک قطره روغن کرچک استفاده کنید.

اسهال: علت اسهال در کبوتران استفاده از غذاهای مانده و فاسد، تغییرات دما و اب و هوایی، ترس و هیجان، استفاده از دانه های کپک زده و اب کثیف است. علائم این بیماری شامل: کم اشتهایی، بی تفاوتی نسبت به اطراف، کثیف بودن اطراف مخرج و فضله ابکی است.

گرفتگی مجرای تخم گذاری: در این بیماری پرهای کبوتر ماده پف می کند، پرنده بی تحرک می ماند و پس از چند ساعت از بین می رود. این بیماری اغلب در ماده های جوان رخ می دهد. علت این بیماری این است که پرنده نمیتواند تخم را دفع کند. گاهی نیز پوسته تخم تشکیل نمی شود و باعث بروز این بیماری می شود. برای درمان این بیماری می توانید با احتیاط اطراف مخرج را ماساژ دهید و محل نگهداری پرنده را گرم کنید.

یبوست: در این بیماری پرهای پرنده پف میکند، پرنده بی تفاوت در قفس می نشیند و سعی در دفع فضله میکند. رفتار پرنده در این بیماری مشابه بیماری گرفتگی مجرای تخم گذاری است. دیگر علائم این بیماری عبارتند از: سستی و بی حالی، کاهش اشتها،دفع فضله با زحمت، وجود رنگ سیاه در فضله و خشک بودن ان. علت یبوست در کبوترها تغذیه نامناسب و استفاده از غذاهای مانده است. برای درمان این بیماری می توانید روغن مایع خوراکی را به مخرج پرنده بمالید و یا یک قطره روغن پارافین مایع یا روغن کرچک را در منقار پرنده بچکانید.

کرم های کبوتر: کرم های نواری انگل های روده ای هستند. انگل ها از مواد غذایی موجود در روده کبوتر تغذیه می کنند در نتیجه باعث می شود که کبوتر نتواند موادغذایی موجود در روده را جذب کند. این بیماری بر اثر الوده و غیربهداشتی بودن محل نگهداری کبوتر ایجاد می شود. وجود انگل باعث تضعیف سیستم ایمنی پرنده، کاهش وزن و شادابی پرنده و مرگ زودرس می شود. راه درمان این بیماری استفاده از کپسول های ضد انگل است. به گونه ای که روزانه ١عدد کپسول را با پودر لوامیزول مخلوط کنید و به مدت سه روز به کبوتر بدهید. برای جلوگیری از ابتلا به این بیماری میتوانید از حشره کش یا اهک زنده در محیط نگهداری کبوتر استفاده کنید.

عفونت هرپس ویروسی: عامل این بیماری نوعی ویروس است که در ابتدا باعث ایجاد مشکلاتی در دستگاه تنفسی پرنده می شود و سپس باعث ایجاد تغییراتی در اندام های داخلی کبوتر می شود. مثلا باعث التهاب کیسه های هوایی می شود. در صورتی که این ویروس روی دستگاه عصبی تاثیر بگذارد باعث باعث ناتوانی در حرکت و فلج شدن پاها و بال ها می شود. گاهی نیز باعث پیچش گردن کبوتر و در نهایت باعث مرگ می شود. برای درمان این بیماری کافی است دمای محیط را به بالای ۵٠ درجه برسانید و از ضدعفونی های معمولی استفاده کنید. بهترین راه برای پیشگیری از این بیماری واکسیناسیون است.

بیماری شپش: شپش نوعی انگل خارجی است که روی پوست کبوتر زندگی می کند و از پرها و پوست تغذیه میکند. همه کبوترها در بدنشان شپش دارند، اما اگر تعداد این شپش ها بیش از حد زیاد باشد باعث ایجاد مشکلاتی در کبوتر می شود. شپش از پروتئن های موجود در پر و چربی سطح پرها تغذیه می کند. چربی موجود در پرها از خیس شدن پر جلوگیری می کند. بنابراین شپش ها باعث می شوند پرهای کبوتر ژولیده شوند و در مقابل اب محافظی نداشته باشند. شپش ها همچنین باعث خارش، پوسته پوسته شدن ناحیه های بی پر کبوتر و ایجاد سوراخ در ساقه پر می شوند. برای درمان این بیماری می توانید کاربایل 5% و ملاتیون 4% را با اب مخلوط کنید و روی پرها و قفس کبوتر اسپری کنید.

کنکر: کنکر نوعی بیماری واگیردار است اما خارج از بدن بیش از چند دقیقه دوام نمی اورد. این بیماری بیشتر روی گلو اثر میگذارد و باعث برامدگی در لوزه ها و مشکلات تنفسی می شود. این بیماری علاوه بر گلو روی چینه دان، مجرای صفراوی و سایر قسمت های دستگاه گوارش نیز ممکن است تاثیر گذارد. بنابراین کنکو قسمت هایی از بدن را که نزدیک دستگاه گوارش هستند تحت تاثیر می گذارد. بی حالی و خونریزی از دهان و مجرای دفعی، اسهال و کاهش وزن از دیگر علائم کنکر هستند. در صورتی که این بیماری درمان نشود باعث مرگ کبوتر می شود بنابراین برای درمان بهتر است به دامپزشک مراجعه کنید.

بیماری نیوکاسل: نیوکاسل نوعی بیماری ویروسی و واگیردار است. این بیماری دستگاه گوارش، دستگاه تنفسی و دستگاه عصبی پرنده را درگیر میکند. نیوکاسل از طریق غذا، اب و ظروف الوده و در اثر تماس پرنده بیمار به دیگر پرندگان ممتقل می شود. علائم این بیماری عبارتند از: سرفه و تنگی نفس، بی اشتهایی، افسردگی، گیج خوردن سر و گردن، لرزش ، تورم چشم و گلو، فلجی، چرخیدن به دور خود، عطش، اسهال سبز رنگ و کاهش تخم گذاری. نیوکاسل راه درمانی ندارد فقط باید با واکسیناسیون به موقع از ابتلا به ان جلوگیری کرد.

سندرم ویروس آدنو-ایکولای: این بیماری یکی از مهمترین بیماری ها بین کبوتران ۶ تا ٩ ماهه است. علائم این بیماری شبیه به بیماری نیوکاسل است با این تفاوت که در نیوکاسل کبوتر عطش بیشتری دارد و مشکلات عصبی مانند چرخش سر و گردن دارد. علائم این بیماری عبارتند از: بالا اوردن دان، از دست دادن وزن، فضله ابکی و به رنگ روشن، از دست دادن اشتها و مرگ ناگهانی. این بیماری روش درمان شناخته شده ای ندارد. اما میتوانید با مشورت دامپزشک از داروی داکوکسین استفاده کنید.

چه کنم کبوترم بیمار نشود؟

1. از ورود کبوتر غریبه به لانه یا قفس کبوتر جلوگیری کنید. هنگامی که کبوتر جدیدی خریداری می کنید، این کبوتر ممکن است ناقل بیماری باشد و کبوترهای شما را نیز الوده کند. بنابراین ابتدا پاهای او را با اب و مواد ضدعفونی کننده بشویید سپس به مدت یک هفته او را در قفس جداگانه ای قرار دهید. در صورتی که در طول این یک هفته علائم خاصی را مشاهده نکردید میتوانید او را به قفس کبوتران خود منتقل کنید.

2. لانه یا قفس کبوتران را ضدعفونی کنید. بهتر است این کار را هر ۴٠ روز یکبار انجام دهید. همچنین پس از اتمام دوره بیماری نیز این کار را انجام دهید.

3. هنگامی که می خواهید به لانه کبوتران سر بزنید از لبتس جداگانه ای استفاده کنید. این کار احتمال ورود الودگی از طریق شما را کاهش می دهد.

4. از ورود دیگر پرندگان به لانه جلوگیری کنید. سایر پرندگان مانند گنجشک، سارو… ممکن است ناقل بیماری باشند و در اثر ورود به لانه و یا استفاده از اب و دانه کبوتران باعث انتقال بیماری به کبوتران شوند.

5. ظرف اب و دانه کبوتران را به طور منظم تمیز یا تعویض کنید.

6. در صورت مشاهده هرگونه علائم بیماری در کبوتر سریع او را از سایر کبوتران جدا کنید.

غذا ها و مواد سمی در کبوتران :

کبوتر ها جزو پرندگان خانگی محبوب در ایران به شمار می روند که از قدیم ایام در بین ایرانیان محبوبیت داشته اند و امروزه هم این محبوبیت را دارند. در این مقاله می خواهیم به غذا ها و موادی اشاره کنیم که برای کبوتر های سمی است و نباید به آن دستر

1. دانه های سیب : دانه های سیب به همراه دانه های سایر میوه ها مانند هلو، زردالو، گیلاس و گلابی سمی هستند، بنابراین از مصرف آن ها توسط کبوتر جلوگیری کنید.

2. نمک : استفاده از نمک زیاد در غذای پرنده باعث کم آبی بدن، تشنگی، اختلال در عملکرد کلیه و مرگ می شود. بنابراین از غذاهای شور برای کبوتران استفاده نکنید.

3. شکلات : مصرف شکلات توسط پرندگان باعث اسهال و استفراغ می شود و در صورت پیشرفت بیماری باعث تشنج و مرگ پرنده می شود.

4. الکل : مصرف الکل باعث تضعیف اندام های حیاتی پرنده می شود و ممکن است باعث مرگ پرنده شود.

5. قارچ : مصرف قارچ خام یا پخته توسط پرنده باعث بروز بیماری های گوارشی می شود.

6. برگ گوجه فرنگی : برگ گوجه فرنگی حاوی مواد سمی است و برای کبوتران مضر است، اما مصرف خود گوجه فرنگی مانعی ندارد.

7. آووکادو : پوست و هسته آووکادو باعث نارسایی قلبی در پرندگان می شود.

8. حبوبات خشک و خام : استفاده از حبوبات پخته شده توسط کبوتران مانعی ندارد، اما حبوبات خشک به علت دارا بودن سمی به نام هموگلوتینین برای پرندگان مضر است.

9. پیاز : مصرف بیش از حد پیاز توسط پرنده باعث اسهال، استفراغ و در نهایت کم خونی می شود که باعث ایجاد مشکلات تنفسی و مرگ ناگهانی پرنده می شود.

10. کافئین : از مصرف نوشیدنی های کافئین دار مانند چای، نوشابه و قهوه توسط کبوتر خودداری کنید. زیرا این نوشیدنی ها به دلیل داشتن کافئین باعث اختلالات قلبی در پرندگان می شوند.به جای انها از اب میوه های تازه استفاده کنید.

مقاله 2 : بیماری های مشترک انسان با کبوتر

بیماری های مشترک به بیماری هایی گفته می شودکه قابل انتقال بین انسان و حیوانات هستند. افراد پیر، کودکان و افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند مانند افراد مبتلا به ایدز، کسانی که داروهایی مانند کورتون استفاده میکنند، کسانی که عمل پیوند عضو انجام داده اند و افرادی که به علت ابتلا به سرطان تحت شیمی درمانی قرار دارند بیش از دیگران در معرض این بیماری ها هستند. از جمله بیماری های مشترک بین انسان و کبوتران میتوان سل مرغی، انفلوانزای پرندگان، بیماری های انگلی، بیماری اورنیتوز، نیوکاسل و آلوئولیت الرژیک را نام برد.

بیماری های انگلی : امکان انتقال انگل هایی مانند شپش از پرندگان به انسان بسیار زیاد است.در صورتی که شخصی به شپش مبتلا باشد به راحتی میتواند این بیماری را به دیگران انتقال دهد.

بیماری اورنیتوز: پرنده مبتلا به این بیماری علائمی نظیر اسهال ، ترشح از چشم و بینی و سرفه را نشان می دهد. این بیماری در انسان علائمی مشابه به انفلوانزا دارد. این علائم شامل: تب ولرز، سردرد شدید و مشکلات تنفسی است.در صورت درمان نشدن این بیماری منجر به مرگ می شود.

نیوکاسل: همانطور که گفته شد عامل این بیماری نوعی ویروس است. این ویروس از طریق تماس با مدفوع، اب و ظروف غذای پرنده به انسان منتقل می شود. علائم این بیماری در پرندگان عبارتند از: مشکلات تنفسی، گیج خوردن سر و گردن، از دست دادن اشتها، اسهال و چرخیدن به دور خود. از انجا که این بیماری راه درمانی ندارد تعداد کمی از پرندگان از این بیماری جان سالم به در خواهند برد. تب و لرز و بی حالی از علائم مشترک این بیماری بین انسان و کبوتران است.

کمپیلوباکتریوزیس: عامل این بیماری نوعی باکتری گرم منفی است. علائم این بیماری در کبوتران عبارتند از: بی حالی، کاهش اشتها و وزن،اسهال به رنگ زرد. این بیماری از طریق خوردن تخم پرندگان ضعیف یا گوشت انها به انسان منتقل می شود. علائم این بیماری در انسان: اسهال، تب، دل درد و سر درد است.افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند بیش از دیگران در معرض این بیماری هستند.

آنفلوانزای پرندگان : عامل این بیماری نوعی ویروس است که از طریق تماس مستقیم با پرنده، تماس با مدفوع پرنده و یا اشیای الوده به مدفوع پرنده به انسان منتقل می شود.

آلوئولیت آلرژیک: این بیماری با نام هایی چون پنومونی افزایش حساسیت، بیماری ریوی در کبوتران و پنوموکوینوزیس نیز شناخته می شود. این بیماری سه شکل حاد، تحت حاد و مزمن دارد.در صورتی که شخصی به مدت ۴ ساعت در معرض بزاق، ذرات جدا شده از پوست کبوتر،مدفوع و یا غبار مربوط به پر کبوتران قرار بگیرد ممکن است به نوع حاد این بیماری دچار شود.که علائمی نظیر مشکلات تنفسی، عطسه و تب دارد. در صورتی که شخص به مدت بیشتری در معرض مواد الرژیک مانند مدفوع و غبار مربوط به پر قرار بگیرد به نوع تحت حاد مبتلا می شود.در این صورت شخص سرفه های خشکی می زند و مشکلات تنفسی او بیشتر می شود. اگر شخص به زودی از این مواد الرژی زا فاصله بگیرد علائم نوع حاد و تحت حاد بیماری از بین خواهند رفت. اما اگر شخص دائما با این مواد الرژی زا در تماس باشد به نوع مزمن این بیماری دچار می شود که علائمی از قبیل : عطسه خشک، کاهش وزن و سختی در تنفس دارد، که در نتیجه سبب اسیب ریوی می شود.

چکار کنیم از کبوتر بیماری نگیریم؟

بهترین راه برای پیشگیری از بیماری های مشترک رعایت بهداشت و مراجعه منظم به دامپزشک است. بنابراین بهتر است توصیه های زیر را جدی بگیرید. 1. در صورتی که پرنده شما علائم بیماری نظیر کسلی، اسهال و بی اشتهایی دارد فورا به دامپزشک مراجعه کنید و برای تمیز کردن قفس پرنده از دستکش استفاده کنید. 2.بعد از تماس با پرنده یا تمیز کردن لانه دستان خود را با اب و صابون بشویید. 3. لوازم و اجزای قفس را در سینک ظرفشویی نشویید. 4. هرگز از ظروف مشترک با کبوتر استفاده نکنید، زیرا اگر کبوتر بیمار باشد از این طریق می تواند بیماری را به شما نیز منتقل کند. 5. قفس کبوتر را در اتاق خواب و در معرض باد کولر و جریان هوا قرار ندهید. 6. از انجا که بوسیدن پرنده عملی غیربهداشتی است توصیه می شود این کار را انجام ندهید. 7. در صورتی که پرنده را در خانه نگهداری میکنید از دستگاه تصفیه هوا استفاده کنید. 8. هرچند وقت یکبار برای چکاپ پرنده به دامپزشک مراجعه کنید.

کمک های اولیه در کبوتر: هنگامی که کبوتر شما اسیب دیده و یا علائم بیماری را نشان می دهد بهترین راه مراجعه به دامپزشک است. اما گاهی لازم است قبل از مراجعه به دامپزشک یک سری اقدامات اولیه را انجام دهید تا حال پرنده وخیم تر نشود. برای مثال اگر پرنده شما دچار خونریزی سطحی شده برای جلوگیری از خونریزی میتوانید از جوش شیرین یا ارد ذرت استفاده کنید. همچنین میتوانید یک پد گازی را در محل خونریزی قرار دهید. در صورتی که خونریزی به حدی شدید است که نمیتوانید ان را کنترل کنید، محل خونریزی را فشار دهید و فورا به دامپزشک مراجعه کنید. در صورت مشاهده خون در مدفوع یا استفراغ پرنده نیز باید سریعا به دامپزشک مراجعه کنید. اگر کبوتر شما دچار سوختگی شد محل سوختگی را به ارامی با اب سرد بشویید سپس به دامپزشک مراجعه کنید. در چنین موردی هرگز از روغن یا پماد در محل سوختگی استفاده نکنید، زیرا باعث اسیب به بافت می شوند. استفاده از روغن در محل سوختگی نیز احتمال ابتلا به عفونت را افزایش می دهد. اگر کبوتر شما دچار لرزش شده، هنگام راه رفتن تلوتلو می خورد، به صورت دایره وار حرکت میکند و یا به علت ضعف نمیتواند بلند شود ممکن است دچار بیماری، شوک یا مشکل عصبی باشد. در این حالت تا هنگام مراجعه به دامپزشک کبوتر را در محیطی گرم، ارام و تاریک نگه دارید. اگر پا یا بال کبوتر شما دچار شکستگی شده است بهتر است قبل از مراجعه به دامپزشک به منظور کاهش درد قسمتی را که دچار شکستگی شده اتل ببندید. اگر کبوتر شما دچار حساسیت شده باشد و یا در تماس با مواد سمی باشد، ممکن است دچار خارش شود و با نوک زدن به پوست خود و خاراندن ان باعث ایجاد زخم شود. در این صورت برای از بین بردن الودگی از روی پوست کبوتر بهتر است پرنده را بشویید سپس به دامپزشک مراجعه کنید. در صورت مشاهده سایر علائم مانند مشکلات تنفسی، کم اشتهایی، وجود زخم، اسهال و استفراغ شدید، بیماری های چشمی و ضایعات پوستی نیز به دامپزشک مراجعه کنید.

برای دریافت مشاوره تخصصی می توانید با شماره های درج شده در بیمارستان دامپزشکی دکتر تقی پور تماس بگیرید و از مشاوره تخصصی کارشناسان ما بهره مند شوید.